Waarom is de Nederlandse taal eigenlijk zo moeilijk? En kunnen we het begrijpelijker maken?
‘Ik vindt het belangrijk.’ ‘Hun hebben dat gedaan.’ En is het nou ‘groter dan ik’ of ‘groter als ik’? Zelfs mensen die goed kunnen lezen en schrijven, maken weleens fouten of twijfelen over de Nederlandse taal. En dat is misschien niet zo gek. Want het Nederlands zit vol regels, uitzonderingen en woorden die niet altijd logisch in elkaar zitten. Voor mensen die Nederlands leren, kan dat behoorlijk lastig zijn. Maar ook voor mensen die moeite hebben met lezen en schrijven, maakt die ingewikkeldheid het niet makkelijker om teksten goed te begrijpen. Maar waarom in Nederlands eigenlijk zo moeilijk is? En heeft dit misschien invloed op onze lees- en schrijfvaardigheid?
De Nederlandse taal zit vol onnodige regels
Dat het Nederlands ingewikkeld kan zijn, blijkt onder andere uit onderzoek van taalwetenschapper Sterre Leufkens. Zij vergeleek 22 talen van over de hele wereld en onderzocht hoeveel regels daarin zitten die weinig extra informatie toevoegen. Het Nederlands kwam daarbij opvallend naar voren: van de 22 onderzochte talen had het Nederlands de meeste van zulke regels.
Een voorbeeld zijn de lidwoorden ‘de’ en ‘het’. Waarom is het de tafel, maar het bureau? Dit moet je simpelweg weten. Het lidwoord vertelt ons meestal niets extra's over de tafel of het bureau, maar je moet het wel op de juiste manier gebruiken. En waarom is het bijvoorbeeld ‘de Nederlandse taal’, maar ‘het Nederlands’? Het gaat over hetzelfde, maar toch gebruiken we een ander lidwoord. Ook onze werkwoorden maken het niet altijd makkelijk. Vaak maken we de verleden tijd door -te of -de achter een werkwoord te zetten. Maar soms verandert ook de klinker. Zo wordt ‘loop’ ineens ‘liep’ en ‘drink’ wordt ‘dronk’. En dan hebben we het nog niet eens over de d's en t's. Wanneer schrijf je ‘gebeurt’ en wanneer ‘gebeurd’? Zelfs mensen die de Nederlandse taal goed beheersen, moeten daar soms even over nadenken.
Hen, hun en andere taalregels
Sommige taalregels zijn bovendien niet zo vanzelfsprekend als we misschien denken. Neem ‘hen’ en ‘hun’. We leren dat je zegt: ‘Ik zie hen’ en ‘Dit is hun cadeau’. Maar waarom maken we dat onderscheid eigenlijk? Volgens Leufkens is deze regel in de zeventiende eeuw ingevoerd door geleerden die het Nederlands meer op het Latijn wilden laten lijken. Ook het verschil tussen ‘als’ en ‘dan’ zorgt regelmatig voor twijfel. En dan zijn er nog woorden als ‘er’ en ‘het’, die in zinnen soms weinig betekenis lijken te hebben. Denk maar aan: ‘Het ziet er gezellig uit’ of ‘Ik heb het warm’. Je gebruikt ze vanzelf, maar voor iemand die Nederlands leert, zijn dit soort constructies helemaal niet vanzelfsprekend. Je moet ook begrijpen hoe en wanneer je ze gebruikt. En juist die kleine taalregels kunnen het begrijpen van een tekst een stuk lastiger maken.
Heeft onze ingewikkelde taal invloed op de lees- en schrijfvaardigheid van jongeren?
Nederlandse jongeren scoren opvallend laag op leesvaardigheid in vergelijking met leeftijdsgenoten in andere landen. Uit de PISA-resultaten van 2022 bleek dat ongeveer een derde van de Nederlandse vijftienjarigen het basisniveau voor leesvaardigheid niet haalde. Gemiddeld lag dat percentage in de OESO-landen een stuk lager. Ook uit de nieuwste resultaten blijkt dat de leesvaardigheid van Nederlandse jongeren verder onder druk staat.
Hoe komt dat? Jongeren groeien tegenwoordig op in een wereld vol korte berichten, filmpjes en snelle informatie. Ze zijn gewend om informatie in kleine stukjes tot zich te nemen en scrollen vaak snel door naar het volgende onderwerp. Daardoor lezen ze vaak minder lange teksten en oefenen ze minder met het vasthouden van hun aandacht bij een tekst. Terwijl juist dat nodig is om ingewikkeldere informatie goed te begrijpen. Maar zou het ook te maken kunnen hebben met de taal zelf? Het Nederlands zit immers vol ingewikkelde regels, uitzonderingen en woorden die niet altijd logisch zijn. Misschien maakt dat het voor Nederlandse jongeren nog wel een stukje moeilijker om teksten goed te begrijpen dan voor jongeren in andere landen. We weten het natuurlijk niet zeker, maar het zet wel aan het denken: als onze taal al zo ingewikkeld is, hoeveel extra moeite kost het dan om goed te leren lezen in een tijd waar zoveel digitale afleiding is.
De Nederlandse taal begrijpelijker maken
Als zelfs mensen die goed kunnen lezen en schrijven regelmatig twijfelen over taalregels, hoe ingewikkeld moet het dan zijn voor iemand die moeite heeft met lezen? Of voor iemand die Nederlands nog aan het leren is? We kunnen natuurlijk niet alle ingewikkelde taalregels afschaffen. Maar we kunnen wel als schrijvers en organisaties bewuster omgaan met de taal die we gebruiken. Moet dat moeilijke woord echt in de tekst staan? Kan die lange zin ook korter? En is voor de lezer duidelijk wat we bedoelen? Uiteindelijk gaat het niet om hoe perfect en foutloos een tekst is geschreven. Het gaat erom dat de lezer begrijpt wat er staat. En dat begint bij taal die aansluit bij de mensen voor wie je schrijft.
Jongeren gebruiken misschien AI om teksten samen te vatten of in eenvoudigere taal te laten herschrijven. Maar dat vraagt wel om digitale vaardigheden, tijd en moeite. En lang niet iedereen weet hoe dat werkt of kan daar gebruik van maken. Daarom helpt Tolkie organisaties om informatie direct toegankelijker te maken. Met Tolkie Leeshulp kunnen bezoekers met één klik op de knop een begrijpelijkere versie van een tekst bekijken. Ze krijgen bijvoorbeeld uitleg bij moeilijke woorden, een eenvoudigere versie van de tekst of een vertaling in hun eigen taal. Zo begrijpen ze niet alleen beter wat er staat, maar kunnen ze ook nieuwe woorden en uitdrukkingen leren kennen. Door moeilijke woorden direct in de context uitgelegd te krijgen, wordt het makkelijker om de betekenis te onthouden en de Nederlandse taal stap voor stap beter te begrijpen.
Ben je benieuwd hoe de Tolkie Leeshulp kan helpen bij het begrijpelijk maken van je teksten? Neem dan contact met ons op of plan een gratis demo in.