Voorlezen verbetert het begrip bij mensen met beperkte leesvaardigheid

Bewijst Leeshulp

Niet iedereen leest makkelijk, maar bijna iedereen kan luisteren. Voor mensen die moeite hebben met lezen, kan een tekst laten voorlezen het verschil maken tussen afhaken en begrijpen. In dit artikel lees je wat onderzoek zegt over voorlezen en tekst-naar-spraak, en wat het jullie organisatie oplevert.

In het kort

• Voorlezen helpt mensen met leesproblemen om een tekst beter te begrijpen. Dat blijkt uit een analyse van 22 studies samen.
• Het gaat om een grote groep: bijna 3 miljoen volwassenen in Nederland hebben lage taal- en/of rekenvaardigheden, en naar schatting 3 tot 5% van de leerlingen heeft dyslexie.
• Informatie in meer dan één vorm aanbieden, bijvoorbeeld als tekst én als geluid, is voor veel organisaties inmiddels ook een wettelijke eis.

Het moment waarop de letters door elkaar lopen

Stel je voor: Kees is 58 en werkt al dertig jaar in de bouw. Hij heeft dyslexie. Hij kan prima uitleggen hoe een dakconstructie werkt, maar een lange webpagina over zijn pensioen lezen kost hem veel moeite. Na een paar alinea's raakt hij de draad kwijt. Hij vraagt zijn dochter om het voor hem te lezen, of hij laat het maar zitten.

Bij Tolkie noemen we dit het Huh?-moment: het moment waarop iemand afhaakt omdat de tekst niet duidelijk is. Bij Kees ligt dat niet aan wat er staat, maar aan de vorm waarin het staat. Als hij de tekst kon horen, zou hij hem gewoon begrijpen.

Wat onderzoek laat zien

Dat voorlezen helpt, is goed onderzocht. Vier inzichten zijn belangrijk.

1. Voorlezen verbetert het begrip

Onderzoekers van de Florida State University bundelden de resultaten van 22 studies naar het effect van tekst-naar-spraak en andere voorleeshulpmiddelen. Leerlingen en studenten met leesproblemen begrepen teksten gemiddeld beter als die werden voorgelezen (Wood et al., 2018). Het gaat om een betrouwbaar, positief effect, gebaseerd op een groot aantal onderzoeken samen.

Voorleeshulpmiddelen laten lezers vaak tegelijk meelezen en meeluisteren. Zo hoeven ze niet elk woord zelf te ontcijferen en houden ze meer ruimte over om de inhoud te begrijpen.

2. Het gaat om een grote groep mensen

In Nederland hebben ongeveer 2,2 miljoen mensen tussen de 16 en 65 jaar lage taal- en/of rekenvaardigheden. Met 66- tot 75-jarigen erbij gaat het om bijna 3 miljoen mensen (Buisman et al., 2024).

Daarnaast hebben veel mensen dyslexie. Wetenschappers schatten dat 3 tot 5% van de leerlingen in Nederland dyslectisch is (NOS, z.d.).

3. Ook mensen met een beperking hebben er baat bij

In Nederland leven ongeveer 5,5 miljoen mensen met een beperking, zo'n 32% van de bevolking (AFM, z.d.). Voor mensen die slecht zien, snel moe worden van lezen of moeite hebben met concentreren, is luisteren vaak prettiger dan lezen.

4. Informatie in meerdere vormen wordt steeds vaker verplicht

Sinds 28 juni 2025 geldt de Europese toegankelijkheidsrichtlijn, de European Accessibility Act, voor onder meer bankdiensten en webwinkels. Informatie moet dan via ten minste twee zintuigen beschikbaar zijn, bijvoorbeeld via tekst én geluid. Ook moet informatie als tekst beschikbaar zijn die door hulpsoftware kan worden voorgelezen (AFM, z.d.).

Wat het oplevert

Voorlezen maakt jullie informatie bereikbaar voor mensen die anders afhaken:

• Meer mensen begrijpen jullie informatie, zonder dat jullie aparte versies hoeven te maken.
• Meer zelfstandigheid voor lezers. Mensen zoals Kees hoeven niet meer afhankelijk te zijn van familie of buren om hun post of een webpagina te begrijpen.
• Minder vragen en minder fouten, omdat mensen de informatie in één keer goed tot zich nemen.
• Hulp bij het voldoen aan toegankelijkheidseisen, omdat informatie ook in gesproken vorm beschikbaar is.

Het mooie van voorlezen is dat het niets afdoet aan de tekst. Wie liever leest, leest. Wie liever luistert, drukt op een knop.

Wat dit betekent voor jullie organisatie

Voorlezen werkt het best als het makkelijk te vinden en te gebruiken is. Zo pak je dat aan:

1. Maak voorlezen beschikbaar op alle belangrijke plekken. Niet alleen op de homepage, maar ook bij pdf's, brieven en formulieren.
2. Zorg dat de functie goed vindbaar is. Een voorleesknop die niemand ziet, helpt niemand.
3. Laat lezers meelezen terwijl ze luisteren. Een tekst die meeloopt met de stem helpt mensen de draad vast te houden.
4. Combineer voorlezen met begrijpelijke teksten. Voorlezen helpt bij het lezen, maar een ingewikkelde tekst blijft ook gesproken ingewikkeld.
5. Vraag gebruikers wat ze ervan vinden. Test met mensen die moeite hebben met lezen of de stem en de bediening prettig zijn.

Hoe Tolkie hierbij helpt

De Tolkie Leeshulp laat bezoekers elke pagina op jullie website laten voorlezen, ook pdf's en brieven. Zo kunnen lezers luisteren en tegelijk meelezen. De Leeshulp biedt daarnaast vertalen, woorduitleg en een eenvoudige uitleg van de pagina, zodat lezers zelf kiezen welke hulp ze nodig hebben.

Tolkie Webmonitoring meet de leesbaarheid van jullie teksten met Lint, een leesbaarheidsinstrument van de Universiteit Utrecht (Pander Maat et al., 2023). Zo zorgen jullie dat de tekst die wordt voorgelezen ook begrijpelijk ís.

Tolkie Gebruikersonderzoek laat jullie website testen door de mensen voor wie hij bedoeld is, ook door mensen met leesproblemen. Zo weten jullie of de hulp ook echt gevonden en gebruikt wordt.

Samen zorgen ze ervoor dat het Huh?-moment niet ontstaat doordat iemand een tekst niet kán lezen.

Bronnen

AFM. (z.d.). Accessibility of (digital) financial services. Geraadpleegd op 9 oktober 2026, van https://www.afm.nl/en/sector/themas/dienstverlening-aan-consumenten/toegankelijkheid (opent extern)

Buisman, M., Bollen, I., Jacobs, B., Huijts, T., Cornelisse, R., Van Guilik, N., Elshof, D., & Van Griensven, L. (2024). PIAAC 2023: Kernvaardigheden van volwassenen. Resultaten van de Nederlandse survey 2023 (Rapport 1143). Kohnstamm Instituut. https://piaaconderzoek.nl/resultaten-piaac-2023/ (opent extern)

NOS. (z.d.). Wat is dyslexie eigenlijk en hoeveel mensen hebben het? Geraadpleegd op 9 oktober 2026, van https://nos.nl/artikel/2157342-wat-is-dyslexie-eigenlijk-en-hoeveel-mensen-hebben-het (opent extern)

Pander Maat, H., Kleijn, S., & Frissen, S. (2023). LiNT: een leesbaarheidsformule en een leesbaarheidsinstrument. Tijdschrift voor Taalbeheersing, 45(1). https://doi.org/10.5117/TVT2023.3.002.MAAT (opent extern)

Wood, S. G., Moxley, J. H., Tighe, E. L., & Wagner, R. K. (2018). Does use of text-to-speech and related read-aloud tools improve reading comprehension for students with reading disabilities? A meta-analysis. Journal of Learning Disabilities, 51(1), 73–84. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5494021/ (opent extern)

Laurens van den Berg schreef dit artikel.