Informatie in de eigen taal vergroot bereik en begrip bij anderstaligen

Bewijst Leeshulp

Nederland is meertalig. Nieuwkomers, arbeidsmigranten, internationale studenten en mensen die hier al lang wonen maar het Nederlands nooit goed hebben geleerd: voor hen is een Nederlandse webpagina vaak een drempel. In dit artikel lees je wat onderzoek zegt over informatie in de eigen taal, over de kwaliteit van automatisch vertalen, en wat dat jullie organisatie oplevert.

In het kort

• Ruim 3 miljoen inwoners van Nederland zijn in het buitenland geboren. Voor een deel van hen is informatie in de eigen taal de snelste weg naar begrip.
• Hulp in de eigen taal werkt. In de zorg liet 76% van de onderzochte studies betere uitkomsten zien wanneer patiënten in hun eigen taal werden geholpen.
• Automatisch vertalen is sterk verbeterd. Bij medische instructies bleef de betekenis bij de best scorende talen in 92 tot 94% van de zinnen behouden.

Het moment waarop de taal de drempel is

Stel je voor: Olena komt uit Oekraïne en woont sinds twee jaar in Nederland. Ze werkt in een distributiecentrum en volgt Nederlandse les. Haar zoon moet zich inschrijven bij een nieuwe school en ze zoekt op de website van de gemeente hoe dat moet. De pagina is in het Nederlands, vol met woorden als "leerplicht" en "inschrijvingsformulier basisonderwijs". Olena kopieert stukjes tekst naar een vertaalapp op haar telefoon, maar raakt het overzicht kwijt. Ze gaat uiteindelijk langs het gemeentehuis.

Bij Tolkie noemen we dit het Huh?-moment: het moment waarop iemand afhaakt omdat de tekst niet duidelijk is. Voor Olena zit het probleem niet in haar vaardigheden of haar inzet. Het zit in de taal waarin de informatie staat.

Wat onderzoek laat zien

Wat informatie in de eigen taal oplevert, en hoe goed automatisch vertalen inmiddels werkt, is op verschillende manieren onderzocht.

1. Een grote groep mensen heeft er baat bij

Begin 2023 waren bijna 2,8 miljoen inwoners van Nederland in het buitenland geboren, zo'n 16% van de bevolking. Het CBS verwacht dat die groep tot 2050 verder groeit, tot tussen de 3,4 en 5,5 miljoen mensen (Centraal Bureau voor de Statistiek, 2024). In 2024 ging het al om ruim 3 miljoen mensen (Centraal Bureau voor de Statistiek, z.d.).

Niet iedereen die in het buitenland is geboren, heeft moeite met Nederlands. Maar voor nieuwkomers, arbeidsmigranten, vluchtelingen en internationale studenten is informatie in de eigen taal vaak de snelste manier om te begrijpen wat er van hen wordt gevraagd.

2. Hulp in de eigen taal leidt tot betere uitkomsten

Het effect van communicatie in de eigen taal is het best onderzocht in de zorg. In een systematische review van 33 studies liet 76% van de studies zien dat patiënten die in hun eigen taal werden geholpen, op minstens één uitkomst beter scoorden dan patiënten bij wie dat niet zo was (Diamond et al., 2019). De onderzoekers concluderen dat zorg in de eigen taal in de meeste situaties tot betere uitkomsten leidt.

3. Automatisch vertalen is sterk verbeterd

Lange tijd was automatisch vertalen te onbetrouwbaar voor belangrijke informatie. Dat is veranderd. In een onderzoek naar ontslaginstructies van een spoedeisende hulp werd 92% van de zinnen correct naar het Spaans vertaald en 81% naar het Chinees (Khoong et al., 2019). In een vergelijkbaar onderzoek met zeven talen bleef de betekenis gemiddeld in 82,5% van de zinnen behouden, met een uitschieter van 94% bij het Spaans (Taira et al., 2021).

De kwaliteit verschilt wel per taal: bij het Spaans bleef de betekenis in 94% van de zinnen behouden, bij het Armeens in 55% (Taira et al., 2021). Kies daarom een vertaalmachine die sterk presteert in de talen die jullie bezoekers spreken.

4. De grote vertaalmachines liggen dicht bij elkaar

Onderzoekers vergeleken DeepL, Google Translate en een derde vertaalsysteem bij het vertalen van medische samenvattingen. De drie systemen scoorden op automatische maatstaven vergelijkbaar (Sebo & de Lucia, 2024). Het grootste verschil zit dus niet in de keuze tussen de bekende systemen, maar in de vraag of je bezoekers überhaupt de mogelijkheid geeft om te vertalen.

Wat het oplevert

Informatie in de eigen taal maakt jullie dienstverlening bereikbaar voor een grote groep mensen:

• Meer bereik, omdat mensen die het Nederlands nog niet goed beheersen jullie informatie zelf kunnen lezen.
• Minder bezoeken aan de balie en minder telefoontjes, omdat mensen niet hoeven langs te komen om te vragen wat er op de website staat.
• Minder fouten, omdat mensen begrijpen wat er van hen gevraagd wordt.
• Meer zelfstandigheid, omdat mensen niet afhankelijk zijn van familie, buren of vrijwilligers om een tekst te vertalen.

Het mes snijdt aan twee kanten: wie zich in de eigen taal welkom voelt, leert ook makkelijker de weg kennen in de Nederlandse samenleving.

Wat dit betekent voor jullie organisatie

Vertalen hoeft niet ingewikkeld of duur te zijn. Zo pak je het aan:

1. Kijk welke talen jullie bezoekers spreken. Vraag het klantcontactcentrum of de balie welke talen ze het vaakst tegenkomen.
2. Bied vertaling aan op alle pagina's. Niet alleen op een aparte pagina "in English", maar overal waar mensen informatie zoeken.
3. Begin met een begrijpelijke Nederlandse tekst. Een heldere tekst met korte zinnen en bekende woorden is ook voor een vertaalmachine makkelijker te vertalen.
4. Maak vertalen makkelijk vindbaar. Een duidelijke knop, herkenbaar voor mensen die het Nederlands niet lezen.
5. Vraag gebruikers om feedback. Laat mensen die de vertaling gebruiken aangeven of ze de informatie begrepen.

Hoe Tolkie hierbij helpt

De Tolkie Leeshulp laat bezoekers elke pagina op jullie website vertalen naar hun eigen taal, ook pdf's en brieven. Tolkie vertaalt met DeepL. Bezoekers kunnen de vertaalde tekst daarna ook laten voorlezen, zodat ook mensen die in hun eigen taal moeite hebben met lezen de informatie kunnen begrijpen.

Tolkie Spraak laat bezoekers met spraak door de website navigeren en formulieren invullen, ook in hun eigen taal. De gesproken taal wordt herkend en omgezet naar het Nederlands.

Tolkie Webmonitoring meet de leesbaarheid van jullie Nederlandse teksten met Lint van de Universiteit Utrecht (Pander Maat et al., 2023). Zo zorgen jullie voor een heldere basis, voor wie in het Nederlands leest én voor de vertaalmachine.

Samen helpen ze om het Huh?-moment te voorkomen voor iedereen die in Nederland woont, ongeacht de taal die hij spreekt.

Bronnen

Centraal Bureau voor de Statistiek. (2024). Verkenning Bevolking 2050: Meer inwoners geboren buiten Nederland. https://www.cbs.nl/nl-nl/nieuws/2024/26/verkenning-bevolking-2050-meer-inwoners-geboren-buiten-nederland (opent extern)

Centraal Bureau voor de Statistiek. (z.d.). Hoeveel mensen met een migratieachtergrond wonen in Nederland? Geraadpleegd op 9 oktober 2026, van https://www.cbs.nl/nl-nl/dossier/dossier-asiel-migratie-en-integratie/hoeveel-mensen-met-een-migratieachtergrond-wonen-in-nederland (opent extern)

Diamond, L., Izquierdo, K., Canfield, D., Matsoukas, K., & Gany, F. (2019). A systematic review of the impact of patient–physician non-English language concordance on quality of care and outcomes. Journal of General Internal Medicine, 34(8), 1591–1606. https://doi.org/10.1007/s11606-019-04847-5 (opent extern)

Khoong, E. C., Steinbrook, E., Brown, C., & Fernandez, A. (2019). Assessing the use of Google Translate for Spanish and Chinese translations of emergency department discharge instructions. JAMA Internal Medicine, 179(4), 580–582. https://doi.org/10.1001/jamainternmed.2018.7653 (opent extern)

Pander Maat, H., Kleijn, S., & Frissen, S. (2023). LiNT: een leesbaarheidsformule en een leesbaarheidsinstrument. Tijdschrift voor Taalbeheersing, 45(1). https://doi.org/10.5117/TVT2023.3.002.MAAT (opent extern)

Sebo, P., & de Lucia, S. (2024). Performance of machine translators in translating French medical research abstracts to English: A comparative study of DeepL, Google Translate, and CUBBITT. PLOS ONE, 19(2), e0297183. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0297183 (opent extern)

Taira, B. R., Kreger, V., Orue, A., & Diamond, L. C. (2021). A pragmatic assessment of Google Translate for emergency department instructions. Journal of General Internal Medicine. https://doi.org/10.1007/s11606-021-06666-z (opent extern)

Laurens van den Berg schreef dit artikel.