Troonrede in eenvoudige taal: lees hier de begrijpelijke troonrede 2026 in makkelijke taal

Vandaag is het de Dag van de Democratie

De Verenigde Naties hebben 15 september uitgeroepen tot de Dag van de Democratie. Dit jaar valt die dag samen met Prinsjesdag. Dat is een goede herinnering. Want een democratie gaat niet vanzelf goed. We moeten er steeds voor zorgen dat zij blijft werken.

Democratie is meer dan de helft plus één

Democratie is geen rekensom. Het is vooral een manier van denken. Die moet in ieder van ons leven. Iedereen die iets doet voor een ander, maakt Nederland sterker. Denk aan vrijwilligers. En denk aan mensen die zorgen voor een ziek of oud familielid. Die zorg voor elkaar helpt het best tegen de harde toon in ons land. Democratie moet mensen bij elkaar brengen. Niet uit elkaar drijven.

Veel mensen twijfelen of de politiek hun problemen oplost

Dat is misschien wel de belangrijkste vraag van dit moment. Lost de overheid uw problemen ook echt op? De regering en de Tweede Kamer moeten samen zorgen dat het antwoord vaker ja is. Dan mag niet de drukte van de dag bepalen wat er gebeurt. Het gaat om wat mensen nodig hebben. En om wat de toekomst van ons vraagt. De democratie is er voor iedereen. Dus moet zij ook iedereen helpen.

De regering wil volgend jaar breed samenwerken

Vandaag presenteert de regering haar plannen voor het geld van 2027. Dat heet de begroting. De regering hoopt dat ook andere partijen daar hun eigen punten in terugzien. Dus niet alleen de partijen die samen de regering vormen. De verschillen tussen partijen verdwijnen daarmee niet. Het gesprek gaat gewoon door. Maar problemen die al veel te lang wachten, pakken we het liefst samen aan.

Veel problemen wachten al jaren op een oplossing

Het gaat om stikstof, om wonen en om migratie. Het gaat ook over de zorg en over uitkeringen. En over het geld dat we nodig hebben voor de economie en voor onze veiligheid. Na deze extreem droge zomer hoort het klimaat daar ook bij. We moeten ons aanpassen. Bij onze energie, bij de fabrieken en bij de manier waarop we met water omgaan. Wie wacht, raakt achterop.

Nederland loopt al jaren vast op stikstof

Daardoor krijgen bouwers en bedrijven vaak geen vergunning. Zo komen er te weinig huizen, bedrijven en wegen bij. Ook de natuur lijdt eronder. En ons water wordt er niet schoner van. Boeren weten al jaren niet waar ze aan toe zijn. Zij verdienen duidelijkheid en uitzicht op een toekomst.

De uitstoot van stikstof moet flink omlaag

Eind juni kwam de regering met een pakket oplossingen. De voorstellen gaan vanaf dit najaar naar de Tweede Kamer. De fabrieken moeten meedoen. Het verkeer moet meedoen. En de boeren met koeien, varkens en kippen ook.

Boeren bij kwetsbare natuur voelen de pijn het meest

Voor gezinnen op die boerderijen is de onzekerheid het grootst. Daarom trekt de regering veel geld uit om hen te helpen. De regering blijft luisteren naar de boeren zelf en naar de provincies. En zij past de plannen aan waar dat kan. Maar nog langer wachten kan niet. Als de natuur herstelt, komt er ruimte voor een duidelijke grens voor stikstof. Daarmee kan Nederland weer verder. En de boeren ook.

Er zijn veel te weinig betaalbare huizen

Veel mensen vragen zich af hoe zij nog aan een huis komen. Of hoe hun kinderen dat moeten doen. Een goed huis dat ook betaalbaar is, lijkt voor velen ver weg. Dat geldt voor kopen en voor huren. Het beste antwoord is: zo snel mogelijk zoveel mogelijk bouwen. Voor jong en oud. En ook voor mensen die extra hulp nodig hebben om zelfstandig te wonen.

Morgen staat er nog geen huis voor iedereen klaar

Dat is de eerlijke boodschap. Wel doet de regering wat kan. Het aantal mensen dat een huis zoekt, moet omlaag. Voor de lange termijn ligt er een plan voor de indeling van Nederland. Dat heet de Nota Ruimte. Maar de nood is nu.

De regering bouwt op plekken waar het snel kan

Onlangs koos de regering vijf grote nieuwe bouwlocaties. Daar zijn geen nieuwe wegen en spoorlijnen voor nodig. En daar zijn stikstof, stroom en drinkwater goed te regelen. Ook wil de regering vergunningen sneller rond krijgen. Dat kan met de regels die er al zijn. En er moeten veel meer huizen komen die in een fabriek worden gemaakt. Op de bouwplaats worden die dan in elkaar gezet.

Bouwen lukt alleen als iedereen samenwerkt

Dat geldt voor gemeenten en voor bouwbedrijven. Het geldt ook voor Den Haag zelf. Plannen voor de ruimte mogen elkaar niet tegenwerken. Dit najaar komt er een actieplan om sneller te bouwen. Daarin staan vijftig concrete acties. De meeste kunnen snel beginnen.

Er moeten minder asielzoekers naar Nederland komen

De doelen van de regering zijn duidelijk. Er moeten minder mensen hierheen komen. De opvang moet op orde zijn. En mensen die hier niet mogen blijven, moeten ook echt weg. Dat geldt zeker voor asielzoekers die overlast geven. De samenleving moet het aankunnen.

Wie vlucht voor oorlog en geweld, moet hier terecht kunnen

Voor die mensen moet in Nederland altijd plaats zijn. Zij krijgen taalles en hulp bij het zoeken naar werk. Zo kunnen zij snel op eigen benen staan. En zo doen zij mee.

De cijfers dalen niet van de ene op de andere dag

Voor de zomer veranderde de regering een paar belangrijke regels. Daarmee kan zij strenger zijn over wie hier komt en blijft. Het is logisch dat u daar morgen het effect van wilt zien. Maar in de praktijk gaat dit stap voor stap.

De ruzie over asielopvang loopt soms uit de hand

In Loosdrecht en Engelen ging het onlangs mis. Dat is zorgelijk. Door al dat rumoer hoor je andere mensen bijna niet meer. Mensen die zich gewoon zorgen maken over hun eigen buurt. Of mensen die het lot van vluchtelingen aantrekken. Eén ding moet heel duidelijk zijn. Bedreigen en geweld gebruiken mag nooit.

Meer grip op migratie moet rust brengen

Europa gaat strenger controleren aan de grenzen. Ook werkt Nederland samen met veilige landen buiten Europa. Zo kunnen er flink minder asielzoekers komen. Mensen die wachten op een beslissing, horen goed te worden opgevangen. De regering vraagt gemeenten dringend om te helpen. Ter Apel vangt al veel te lang te veel mensen op. Dat geldt ook voor andere plekken in het land.

Niet alles kan tegelijk

De regering wil knopen doorhakken, zodat Nederland weer vooruit kan. Maar dit is de eerlijke boodschap bij de plannen voor 2027. Morgen is niet alles opgelost. Ook met geld zijn er grenzen. Nederland heeft nu al een schuld. Die mag niet veel hoger worden. Anders betalen onze kinderen en kleinkinderen straks de rekening. Een goed leven nu mag een goed leven later niet in de weg staan.

De zorg moet meer gericht zijn op gezond blijven

Alles wat we samen hebben opgebouwd, moet af en toe worden opgeknapt. Voor de zorg betekent dat meer aandacht voor gezond blijven. Niet elke klacht hoeft meteen een behandeling te krijgen. Ook moet de zorg betaalbaar blijven. En fraude met zorggeld wordt aangepakt. Alleen zo blijft de zorg goed en voor iedereen bereikbaar.

Kinderen en jongeren krijgen extra aandacht

De regering wil dat dit de gezondste generatie ooit wordt. Maar er is ook een groot probleem in de jeugdzorg. Samen met gemeenten moet de regering zorgen dat die zorg blijft bestaan. Voor iedereen die haar nodig heeft.

Wie ziek of werkloos wordt, mag niet vastlopen in een uitkering

Ook de regels rond ziekte en werkloosheid moeten worden opgeknapt. Mensen moeten mee kunnen blijven doen. Dat is goed voor henzelf. En het houdt de uitkeringen betaalbaar. Nederland heeft iedereen nodig. Daarom wil de regering snel afspraken maken met vakbonden en werkgevers. Die afspraken moeten zekerheid geven aan werknemers en aan de economie.

De wereld om ons heen wordt onrustiger

Er is oorlog in Oekraïne. En er is geweld in Gaza, in Iran en in andere gebieden. Veel mensen voelen zich daar machteloos bij. Het is heel logisch dat u zich afvraagt in wat voor wereld uw kinderen opgroeien. Veel ouders en grootouders herkennen dat gevoel.

Nederland zoekt meer landen om mee samen te werken

Grote landen denken steeds meer aan zichzelf. Daarom zoekt Nederland nieuwe partners, naast de landen die we al kennen. Samen met hen verdedigt Nederland de democratie. De regering blijft ook werken aan vrede en aan goede afspraken tussen landen. En Nederland wil minder afhankelijk worden van anderen. Bijvoorbeeld voor energie en voor grondstoffen. Dat maakt ons sterker.

Er gaat volgend jaar opnieuw veel meer geld naar het leger

Nederland en Europa gaven jarenlang te weinig geld uit aan hun leger. Dat is nu veranderd. In de plannen voor 2027 staat opnieuw veel meer geld voor defensie. Nederland werkt meer samen met andere landen. Zo komen we aan meer wapens en staan we sterker.

Steun aan Oekraïne is ook steun aan onze eigen veiligheid

Rusland gedraagt zich agressief aan de oostkant van Europa. Daarom blijft Nederland Oekraïne steunen. De samenwerking in de Europese Unie en de NAVO is daarbij onmisbaar. Ook tussen landen geldt: samen sta je sterker. Nederland doet daarin zijn deel. De vrouwen en mannen die nu in het leger klaarstaan, verdienen onze dank. En de veteranen die dat vroeger deden ook.

Ook de politie staat elke dag klaar voor onze veiligheid

Dat geldt voor de politie en voor veel anderen. Onze veiligheid hier heeft steeds meer te maken met wat er in de wereld gebeurt. Daarin mag Nederland niet naïef zijn.

Digitale aanvallen komen nu bijna dagelijks voor

Hackers uit Rusland en uit andere landen vallen ons aan. Criminele bendes uit het buitenland doen dat ook. Daar is een stevig antwoord op nodig. De regering komt met voorstellen voor de geheime diensten. Zij moeten mensen en bedrijven beter kunnen beschermen. Tegen aanvallen op computers, tegen nepnieuws en tegen terrorisme.

De aanpak van zware misdaad blijft het belangrijkst

De beelden en verhalen uit Overasselt staan iedereen nog scherp voor ogen. Het is vooral belangrijk dat jongeren niet de criminaliteit in worden getrokken. Dat is niet alleen werk voor de politie en de rechter. Ook de jeugdzorg en de hulp bij schulden spelen daarin een rol.

De Nederlandse economie staat er beter voor dan die van onze buurlanden

Na de coronajaren en de dure energie in 2022 bleek onze economie sterk. Volgend jaar gaat het waarschijnlijk iets beter. Dat is goed nieuws, want in de wereld is nog veel onzeker. De regering helpt huishoudens en gezinnen met kinderen om hun rekeningen te betalen. Dat gebeurt vooral via het Noodfonds Energie en via de regelingen voor kinderen.

Waar verdienen we over tien of twintig jaar ons geld mee?

Die vraag is nu al belangrijk. Zonder grote investeringen raakt Nederland achterop. Vooral in de techniek. Computers en AI ontwikkelen zich razendsnel. Dat moet veilig gebeuren en in goede banen blijven. Maar er liggen ook enorme kansen.

Nieuwe bedrijven moeten makkelijker aan geld komen

De regering werkt samen met bedrijven, universiteiten en hogescholen. Het doel is een economie waarin de ene uitvinding de andere oproept. Jonge en oude bedrijven moeten elkaar sterker maken. Daarvoor komen er meer manieren om aan geld te komen. En meer ruimte om dingen uit te proberen. De regering richt een organisatie op die in bedrijven investeert. Ook komt er een organisatie voor grote technische doorbraken. Het idee van één ondernemer van vandaag kan het ASML van morgen zijn.

In Europa vraagt Nederland meer geld voor nieuwe techniek

Nu gaat er in Europa nog veel geld naar de oude economie. Nederland wil dat er meer geld gaat naar vernieuwing en nieuwe techniek.

Wegen, bruggen en spoorlijnen zijn aan onderhoud toe

Een sterke economie kan niet zonder goede wegen en spoorlijnen. Veel daarvan zijn oud. De komende jaren komt er extra geld voor onderhoud. Toch is dat geld niet oneindig. Sommige projecten gaan later of gaan niet door. Die keuzes zijn hard, maar wel nodig. Anders krijgen we de basis niet op orde.

De economie van de toekomst moet schoon zijn

De zomer van 2026 laat zien dat we het klimaat serieus moeten nemen. Dat helpt op meerdere manieren. In een onrustige wereld is het fijn om zelf genoeg energie te hebben. En huishoudens en bedrijven willen energie die betaalbaar is en die het altijd doet.

Het isoleren van huizen blijft lonen

Heel praktisch betekent dit dat de regering het isoleren van huizen blijft steunen. Daarnaast kan Nederland alleen rijk blijven met schonere fabrieken. En met minder olie, gas en kolen. Vasthouden aan olie, gas en kolen is ook economisch geen slim idee. Zeker niet op de lange termijn.

Er komt meer kernenergie en meer wind op zee

De regering werkt daar met haast aan verder. Ook komen er plekken om waterstof te maken en om CO2 op te slaan. Verder moet Nederland slimmer omgaan met stroom. Soms is er veel, soms is er weinig. En het stroomnet moet genoeg ruimte hebben. Dat net groter maken staat hoog op de lijst.

Er komt een nieuwe wet voor zzp'ers

Die wet moet zelfstandigen de ruimte geven om te ondernemen. Tegelijk moet hij voorkomen dat mensen zzp'er zijn terwijl ze eigenlijk in dienst horen te zijn. Vooral moet de wet rust en duidelijkheid brengen. Nu lopen zzp'ers soms klussen mis. Opdrachtgevers zijn namelijk bang voor een boete achteraf.

Nederland heeft talent nodig in techniek, energie en AI

Dat talent zit overal. Op het mbo, op het hbo en op de universiteit. De regering maakte deze zomer een plan om talent op te leiden en vast te houden. Dat plan wordt verder uitgewerkt met scholen, bedrijven en studenten. Er blijft ook ruimte voor studenten en specialisten uit het buitenland. Maar mensen die hier komen werken, mogen niet worden uitgebuit.

De overheid moet zelf ook anders gaan werken

Minder regels en minder controle. Meer ruimte voor mensen en bedrijven. Een overheid die niet in de weg loopt, maar helpt. De regering weet dat dit plan niet nieuw is. Maar deze keer moet u er echt iets van merken.

Er moeten elk jaar minstens vijfhonderd regels verdwijnen

De eerste stap: de regering houdt zich in bij het maken van nieuwe regels. Dus geen uitzondering op een uitzondering meer. Anders blijft het dweilen met de kraan open. De tweede stap: minder regels. Vanaf dit najaar komt er elk jaar een wet die regels schrapt. Het doel is dat er per jaar minstens vijfhonderd regels verdwijnen. Of dat ze eenvoudiger worden.

U moet niet meer van het kastje naar de muur worden gestuurd

De mensen die de plannen maken en de mensen die ze uitvoeren, moeten dichter bij elkaar komen. Ook moeten overheden hun informatie makkelijker met elkaar delen. Dan worden mensen en bedrijven sneller geholpen. Het idee is simpel. Snel en digitaal waar het kan. Persoonlijk waar het moet. Zo kan de landelijke overheid beter, kleiner en goedkoper worden.

De overheid is meer dan Den Haag

Provincies, gemeenten en waterschappen zijn net zo goed de overheid. Goed samenwerken met hen is dus belangrijk. De regering is zich daar goed van bewust. Alle overheden maken nu samen een plan voor die samenwerking. Zo werkt de overheid sneller. En herkent u haar beter.

Nederland werkt samen met Curaçao, Sint Maarten, Aruba en Caribisch Nederland

In november vieren we iets bijzonders. 250 jaar geleden klonk op Sint Eustatius een kanonschot als groet. Daarmee erkende Nederland als eerste land ter wereld de Verenigde Staten. Dat laat zien hoe lang de landen in ons Koninkrijk al verbonden zijn. Met elkaar en met de wereld.

Dit najaar komen de vier landen van het Koninkrijk bij elkaar

Op die top bespreken zij hoe het gaat en waar kansen liggen. Het gaat over de economie en over rondkomen. En over het klimaat en over afval. Vanaf nu komen de vier landen elk jaar bij elkaar. Zo laten we samen zien wat we bedoelen met: nos ta un reino. Wij zijn één Koninkrijk.

Democratie betekent ook buigen voor de mening van een ander

Dat is een bekende omschrijving van democratie. Die gedachte is het waard om vast te houden. Ook na Prinsjesdag en deze Dag van de Democratie. Redelijk zijn en elkaar iets gunnen lost meer problemen op dan de ophef van de dag. Nederland werkt al eeuwen samen. Dat begon ooit met het water, dat we samen moesten tegenhouden. In die traditie wil de regering verder werken aan een beter Nederland, samen met de Tweede Kamer en de Eerste Kamer.

Slotwoord

Leden van de Staten-Generaal, u doet belangrijk werk. Weet dat veel mensen u daarbij wijsheid toewensen. En dat zij met mij bidden om kracht en Gods zegen voor u.