Wanneer wordt begrijpelijke taal te eenvoudig?

Begrijpelijke taal is belangrijk. Maar betekent dat ook dat we iedere tekst zo eenvoudig mogelijk moeten maken? Nee, niet altijd. Sommige informatie is nu eenmaal ingewikkeld en laat zich niet zomaar versimpelen door een paar moeilijke woorden te vervangen. Denk aan een medische uitleg, een juridisch besluit of informatie over een financieel product. Het advies dat communicatieprofessionals vaak krijgen, is: ‘Schrijf op B1-niveau.’ En dat is in de basis natuurlijk ook goed. Maar er zit ook een risico aan het steeds eenvoudiger maken van teksten. Als je te veel informatie schrapt of ingewikkelde zaken te sterk versimpelt, kan de boodschap veranderen of verkeerd overkomen. Terwijl juist die nuance soms ontzettend belangrijk is. Dus hoe maak je informatie dan begrijpelijk, zonder belangrijke details of betekenis te verliezen? Dat vraagt om meer dan alleen kortere zinnen en makkelijkere woorden.

Niet alles is eenvoudig uit te leggen

Sommige onderwerpen zijn nu eenmaal complex. Een arts moet bijvoorbeeld uitleggen wat de mogelijke gevolgen en risico's van een behandeling zijn. Een gemeente moet een juridisch besluit toelichten. En een bank moet duidelijk maken welke voorwaarden en risico's bij een financieel product horen. Je kunt zulke informatie niet altijd terugbrengen tot een paar korte zinnen. Er zijn vaak uitzonderingen, voorwaarden en verschillende mogelijkheden waarmee rekening moet worden gehouden. Stel dat een arts zegt: ‘Deze behandeling werkt goed.’ Dat klinkt duidelijk, maar vertelt niet het hele verhaal. Hoe groot is de kans dat de behandeling werkt? Zijn er bijwerkingen? En voor wie is de behandeling geschikt? Door de uitleg nog eenvoudiger te maken, kun je belangrijke informatie weglaten. De tekst leest misschien makkelijker, maar de lezer weet uiteindelijk minder. Begrijpelijk schrijven betekent dus niet dat je alles moet weglaten wat ingewikkeld is. Het betekent dat je ingewikkelde informatie zo uitlegt dat de lezer ermee uit de voeten kan.

Onderzoek naar begrijpelijke taal in de rechtspraak

Een mooi voorbeeld vinden we in de rechtspraak. Rechterlijke uitspraken bevatten vaak ingewikkelde juridische taal. Maar de mensen over wie zo'n uitspraak gaat, moeten natuurlijk wel kunnen begrijpen waarom een rechter een bepaalde beslissing neemt. Geerke van der Bruggen deed hier onderzoek naar voor haar proefschrift Sprekende uitspraken: 'Hoe tekstingrepen de begrijpelijkheid en acceptatie van rechterlijke uitspraken kunnen vergroten.' Ze onderzocht hoe rechterlijke uitspraken begrijpelijker kunnen worden gemaakt voor mensen zonder juridische achtergrond. Een belangrijke conclusie uit haar onderzoek is dat alleen moeilijke woorden vervangen en zinnen inkorten niet voldoende is. Ook de opbouw en inhoud van een tekst spelen een rol. Lezers moeten niet alleen de woorden begrijpen, maar ook kunnen volgen hoe een rechter tot een beslissing komt. Daarvoor is soms extra uitleg nodig. Bijvoorbeeld over een juridische regel of over de reden waarom die regel in een bepaalde situatie wordt toegepast. In later onderzoek, samen met Henk Pander Maat, bleek dat eenvoudiger taal en aanvullende uitleg ervoor kunnen zorgen dat mensen rechterlijke uitspraken beter begrijpen en de beslissing eerder accepteren. Het laat zien dat begrijpelijk maken niet hetzelfde is als informatie versimpelen of schrappen. Soms moet je juist iets toevoegen om een ingewikkeld onderwerp goed uit te leggen.

Hoe maak je iets begrijpelijk zonder de inhoud te verliezen?

Dat vraagt om meer dan alleen op B1-niveau schrijven of moeilijke woorden vermijden. Je moet eerst kijken naar de informatie zelf en naar wat de lezer nodig heeft om de boodschap te begrijpen. Een aantal aandachtspunten:

• Bepaal wat de lezer moet weten. Welke informatie is essentieel om de boodschap goed te begrijpen of een beslissing te kunnen nemen?

• Leg moeilijke begrippen uit. Een vakterm hoeft niet altijd te verdwijnen. Soms is het belangrijker om uit te leggen wat ermee wordt bedoeld.

• Breng structuur aan. Maak duidelijk wat de hoofdboodschap is, welke voorwaarden gelden en hoe verschillende onderdelen met elkaar samenhangen.

• Gebruik voorbeelden. Een concreet voorbeeld kan een ingewikkeld onderwerp veel begrijpelijker maken, zonder dat je de inhoud hoeft te versimpelen.

• Test je tekst bij de doelgroep. Begrijpt de lezer niet alleen de losse zinnen, maar ook de volledige boodschap?

Begrijpelijk is niet hetzelfde als simpel

Bij Tolkie houden we ons dagelijks bezig met begrijpelijke communicatie. Daarbij draait het niet om teksten zo kort of eenvoudig mogelijk maken. Het gaat erom dat mensen begrijpen wat er staat en wat de informatie voor hen betekent. Met de Tolkie Leeshulp kunnen lezers bijvoorbeeld moeilijke woorden laten uitleggen, teksten laten voorlezen of een eenvoudigere versie bekijken. Zo krijgen ze extra ondersteuning bij het begrijpen van informatie, terwijl de oorspronkelijke tekst en de belangrijke details behouden blijven. Uiteindelijk wil je namelijk niet dat informatie alleen makkelijker leest, je wilt dat mensen begrijpen wat er staat, zodat ze zelf goede keuzes kunnen maken.

Wil je weten hoe de Tolkie Leeshulp hierbij kan helpen? Neem dan contact met ons op of plan een gratis demo in.