Hoe leren mensen taal: uit een boek of door te doen?
Veel mensen zijn het erover eens dat taalvaardigheid belangrijk is. Toch ontstaat er regelmatig een interessante discussie wanneer het over begrijpelijke communicatie gaat. "Als we alles eenvoudiger maken, leren mensen dan nog wel goed lezen?" Het is een logische vraag. Sommige mensen zijn bang dat begrijpelijke taal ervoor zorgt dat de lat lager komt te liggen. Maar klopt die gedachte eigenlijk wel? Misschien leren we juist niet goed lezen door ingewikkelde teksten voor te schotelen? Of leren mensen taal juist beter op een heel andere manier?
Leren gebeurt niet alleen in een klaslokaal
Om die vraag te beantwoorden, moeten we misschien eerst een andere vraag stellen: hoe leren mensen eigenlijk een taal? Vaak denken we meteen aan school, lesboeken, spellingregels, grammatica en begrijpend lezen. En natuurlijk spelen die een belangrijke rol. Maar een taal leren gebeurt op veel meer plekken dan alleen in het klaslokaal. Sterker nog, veel onderzoekers benadrukken dat mensen juist veel leren wanneer taal gekoppeld is aan een betekenisvolle situatie. Niet doordat ze moeilijke teksten moeten ontcijferen, maar doordat ze de taal actief gebruiken.
Dat gebeurt bijvoorbeeld tijdens een gesprek met een collega, terwijl je samen een kast in elkaar zet, tijdens het koken volgens een recept, op de sportvereniging of wanneer je voor het eerst zelfstandig een afspraak bij de huisarts maakt. Juist doordat taal verbonden is aan een echte situatie, krijgt zij betekenis. Woorden zijn dan niet langer losse begrippen uit een boek, maar onderdeel van iets wat je doet. En daardoor blijft nieuwe kennis vaak veel beter hangen.
Taal leer je door te doen
Een mooi voorbeeld is juf Aimée, die lesgeeft aan anderstalige kinderen. Vanaf de eerste schooldag spreekt zij alleen Nederlands met de kinderen. Dat klinkt misschien spannend, want haar leerlingen begrijpen natuurlijk nog lang niet alles. Daarom gebruikt ze veel meer dan alleen woorden. Ze mimeert, wijst, tekent en ondersteunt haar uitleg met gebaren. Ze omschrijft haar werkdag als: "Ik loop de hele dag te mimen." Maar doordat taal steeds gekoppeld wordt aan handelingen en situaties, leren kinderen stap voor stap wat woorden betekenen. Dit voorbeeld laat goed zien dat leren veel meer is dan uitleg krijgen uit een boek.
Leren stopt niet na school
Dat geldt niet alleen voor kinderen, ook volwassenen leren in de praktijk nieuwe woorden en vaardigheden. Op de werkvloer, tijdens vrijwilligerswerk, in de keuken of op de sportvereniging. Een timmerman leert nieuwe vaktermen tijdens een klus, een vrijwilliger ontwikkelt taalvaardigheden in gesprekken met anderen en iemand die een recept volgt, oefent ongemerkt met lezen, rekenen en het begrijpen van instructies. Dat betekent natuurlijk niet dat formeel taalonderwijs minder belangrijk is. Integendeel. Goede lees- en schrijfvaardigheden vergroten de kansen op school, op het werk en in de samenleving. Het punt is: leren gebeurt niet alleen in een klaslokaal, maar ook in het dagelijks leven.
Moeten we moeilijk schrijven?
Dan komen we terug bij de vraag: moeten we bewust moeilijk blijven schrijven, zodat mensen beter leren lezen? Je zou kunnen zeggen dat mensen op die manier in de praktijk leren wat ingewikkelde termen van de overheid, een zorgorganisatie of andere instanties betekenen. Maar voor die gedachte is weinig bewijs. Sterker nog, wanneer iemand een brief van de gemeente, een zorgbrief of een huurcontract niet begrijpt, leert die persoon meestal niet beter lezen. Veel vaker leidt het tot frustratie. Mensen haken af, vragen anderen om hulp of maken fouten omdat belangrijke informatie niet duidelijk is. En dat is zonde. Het doel van een brief van de gemeente is immers niet om iemand een leesles te geven. Het doel is dat de ontvanger begrijpt wat er van hem of haar wordt verwacht.
Taalonderwijs en begrijpelijke communicatie
Natuurlijk is het belangrijk dat mensen hun taalvaardigheid blijven ontwikkelen. Investeren in goed onderwijs, leesbevordering en mogelijkheden om te oefenen blijft belangrijk. Want hoe beter iemand kan lezen en schrijven, hoe zelfstandiger hij of zij kan deelnemen aan de samenleving. Maar laten we niet vergeten: leren kost tijd. En terwijl iemand die vaardigheden ontwikkelt, gaat het dagelijks leven gewoon door. Een belastingbrief moet vandaag worden begrepen. Een afspraak in het ziekenhuis moet vandaag worden gemaakt. En een wijziging van een uitkering of huurtoeslag moet vandaag worden geregeld. Daarom hebben organisaties ook een verantwoordelijkheid. Begrijpelijke communicatie is geen vervanging van taalonderwijs, maar een noodzakelijke aanvulling. Het zorgt ervoor dat mensen nu al kunnen meedoen, terwijl ze tegelijkertijd blijven werken aan hun taalvaardigheid.
Samen zorgen we dat iedereen kan meedoen
Bij Tolkie geloven we daarom dat taalontwikkeling en begrijpelijke communicatie hand in hand gaan. Hoe beter mensen kunnen lezen, hoe meer mogelijkheden ze krijgen. Maar tegelijkertijd hebben organisaties de verantwoordelijkheid om informatie zo duidelijk mogelijk aan te bieden. Daarom helpen we organisaties met hulpmiddelen zoals de Tolkie Leeshulp, waarmee ingewikkelde teksten direct begrijpelijker worden gemaakt. Op deze manier kunnen meer mensen zelfstandig informatie lezen en gebruiken. Zo werken we niet alleen aan betere communicatie vandaag, maar dragen we ook bij aan een samenleving waarin iedereen kan meedoen.
Ben je benieuwd hoe de Tolkie Leeshulp jouw teksten met een klik op de knop begrijpelijker maakt? Neem dan eens contact met ons op of plan direct een gratis demo in!