Een toegankelijkheidsrapport vertelt maar een deel van het verhaal

Een toegankelijkheidsrapport brengt in kaart waar verbeteringen nodig zijn. In de praktijk worden deze punten vaak in korte sprints opgepakt. Kleuren worden aangepast, tekstalternatieven toegevoegd en linkteksten verduidelijkt. Dat is goed: het oplossen van deze problemen is een belangrijke stap richting een toegankelijker platform.

Maar wat gebeurt er daarna?

Dezelfde problemen, een paar jaar later

Zonder veranderingen in de manier van werken is de kans groot dat dezelfde problemen na verloop van tijd terugkomen. Er wordt nieuwe content gemaakt die niet toegankelijk is, of een nieuwe functionaliteit voldoet niet aan de richtlijnen. Een paar jaar later ligt er opnieuw een rapport met vergelijkbare bevindingen.

Dat komt niet doordat mensen hun werk niet goed doen. Het laat vooral zien dat het oplossen van toegankelijkheidsproblemen iets anders is dan toegankelijkheid structureel onderdeel maken van de manier waarop een organisatie werkt. Daarvoor zijn kennis, goede processen en vaste gewoontes nodig. Dingen die niet in een auditrapport staan, maar die uiteindelijk wel bepalen of toegankelijkheid blijft hangen of langzaam wegzakt. 

Begin bij het ontwerp, niet bij de oplevering

Toegankelijkheid pas aan het einde van een project controleren, betekent vaak dat je problemen achteraf moet oplossen. Neem het mee vanaf het bedenken en ontwerpen, en je voorkomt problemen in plaats van ze achteraf te repareren. Repareren kost bijna altijd meer tijd en geld dan iets in één keer goed doen.

Dat vraagt om een andere volgorde dan veel organisaties gewend zijn. Niet eerst bouwen, opleveren en vervolgens kijken wat er niet goed gaat, maar toegankelijkheid vanaf het begin meenemen als een van de eisen. 

De voorwaarden voor toegankelijkheid

Een team kan pas structureel toegankelijk werken als de organisatie daar ruimte voor geeft. Tijd, budget, duidelijke verantwoordelijkheden en afspraken met leveranciers bepalen mede wat er in de praktijk mogelijk is. Veel van die voorwaarden worden op management- en bestuursniveau bepaald. Toegankelijkheid is daarom niet alleen een verantwoordelijkheid van ontwikkel- of contentteams, maar van de organisatie als geheel.

Een audit is een goed begin. De uitdaging is om die aandacht vast te houden en toegankelijkheid onderdeel te maken van processen, cultuur en besluitvorming. Zo gaat het niet alleen om het oplossen van bevindingen, maar ook om het voorkomen van vergelijkbare problemen in de toekomst.

Waarom dit voor ons verder gaat dan compliance

Bij Tolkie zien we hetzelfde patroon bij begrijpelijke taal. Een tekst wordt herschreven, een brief vereenvoudigd, een website getest. En een tijd later sluipt de oude, ingewikkelde taal er weer in. Niet omdat mensen het niet willen, maar omdat er geen gewoonte, geen proces en geen eigenaar achter zit. Hetzelfde mechanisme als bij een toegankelijkheidsaudit die na een paar jaar zijn werk over moet doen.

Dat raakt ons, want het gaat om mensen die anders buiten de boot vallen. Uit de PIAAC-meting van 2023 (Kohnstamm Instituut, in opdracht van het ministerie van OCW) blijkt dat ongeveer 2,2 miljoen volwassenen tussen de 16 en 65 jaar moeite hebben met lezen, schrijven of rekenen op een basisniveau. Bij mensen tussen de 66 en 75 jaar gaat het om nog eens zo'n 860.000 mensen. Voor hen is een ontoegankelijke of onbegrijpelijke website geen verbeterpunt voor volgend kwartaal. Het is de reden dat ze een formulier niet invullen, een brief niet begrijpen, of een voorziening niet vinden waar ze recht op hebben.

Toegankelijkheid en begrijpelijke taal zijn voor ons dan ook geen twee losse projecten. Het is dezelfde vraag, twee keer gesteld: kan iedereen meedoen, of alleen de mensen voor wie de organisatie toevallig al makkelijk is? Stuur je daar incidenteel op bij, een sprint hier, een audit daar, dan blijft het antwoord afhankelijk van toeval. Alleen structureel werken verandert dat.

De actuele aanleiding: 1 oktober 2026

Voor overheidsorganisaties is dit onderwerp nu extra urgent. Voor 1 oktober 2026 moeten gemeenten, waterschappen, provincies en andere overheidsinstanties hun toegankelijkheidsverklaring bijwerken volgens een nieuw, verplicht model. Dat model vraagt expliciet om per onderdeel aan te geven welke uitzonderingen gelden en welk toegankelijk alternatief er is voor wat nog niet voldoet.

Voor veel organisaties staat toegankelijkheid daardoor weer op de agenda. Misschien wel voor het eerst sinds het vorige onderzoek of de vorige verklaring. Precies dan heb je een keuze. Nog een keer een sprint trekken om de verklaring kloppend te krijgen. Of deze update gebruiken om toegankelijkheid eindelijk een blijvende plek te geven in hoe je werkt.

Wil je weten waar je nu staat? De Toegankelijkheidsladder van Digitoegankelijk.nl is daarvoor een handig hulpmiddel: een groeimodel met vijf treden, van een organisatie die het nut er nog niet van inziet tot een organisatie waar toegankelijkheid vanzelfsprekend in elk proces zit. Een paar vragen, en je ziet meteen waar de meeste winst te halen valt. Dat is lang niet altijd techniek.

Van compliance naar gewoonte

Je toegankelijkheidsverklaring op orde krijgen voor 1 oktober is nodig. Dat mag ook gewoon het startpunt zijn. Maar de organisaties die toegankelijk blíjven, kijken verder dan de deadline. Ze leggen vast wie waarvoor verantwoordelijk is. Ze nemen toegankelijkheid mee in inkoop en ontwerp, niet pas bij oplevering. En ze wachten niet op het volgende rapport om te ontdekken dat het er weer is ingeslopen.

Herken je dit in jouw organisatie? We zijn benieuwd wat voor jou de grootste hobbel is om toegankelijkheid blijvend te verankeren. De tijd, het budget, de kennis, of toch de gewoonte om het er even bij te doen. Laat het gerust weten.

Sterre Kooijman en Laurens van den Berg schreven dit artikel.

Laurens van den Berg schreef dit artikel.